Καθώς πλησιάζει η μεγάλη διπλή εθνική εορτή της 25ης Μαρτίου, θα κάνουμε ένα μικρό αφιέρωμα στη διατροφή των Ελλήνων κατά την επανάσταση του 1821. Σήμερα θα αναφερθούμε στα διάφορα είδη λαχανικών, που τότε τα έλεγαν γενικά χόρτα. Φυσικά οι διαφοροποιήσεις ανά περιοχή ήταν σημαντικές, καθώς δεν υπήρχαν μεγάλες δυνατότητες μεταφοράς προϊόντων και δη στις αγροτικές περιοχές, όπου έτρωγαν «ό,τι έβγαλεν η γης»!

Συχνά το συνδύαζαν με λίγο ψωμί κι ελιές ή τις Κυριακές μ’ ένα κομμάτι κρέας (που το τεμάχιζαν σε πολύ μικρά κομματάκια, π.χ. αγκινάρες με κομματάκια από παστό χοιρινό) ή ψάρια στις περιοχές με αλιεία.

Ας δούμε λοιπόν τι τους έδινε η ΟΜΑΔΑ ΤΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ:

  • Πάνω απ’ όλα είναι μια από τις πιο βασικές ομάδες τροφίμων, που κατατάσσεται στη βάση της πυραμίδας της Μεσογειακής Διατροφής και εμπίπτει στον διεθνή κανόνα περί κατανάλωσης τουλάχιστον 5 ισοδυνάμων την ημέρα λαχανικών (και φρούτων).
  • Τα λαχανικά έχουν ελάχιστες θερμίδες (περίπου 25kcal/100γρ), πολύ νερό (περίπου 90%), είναι πλούσια σε φυτικές ίνες, έχουν χαμηλό γλυκαιμικό φορτίο (δεν ανεβάζουν το σάκχαρο), έχουν χαμηλό σχετικά νάτριο σε σχέση με υψηλό κάλιο (βοηθούν τη διούρηση), ιχνοστοιχεία μετάλλων, βιταμίνες (κυρίως καροτένια και βιταμίνη C) και πολλά φυτοχημικά αντιοξειδωτικά, ανάλογα την ομάδα που ανήκει το καθένα τα οποία ως ξενοβιοτικά ενεργοποιούν μηχανισμούς αντιγήρανσης.
  • Η αντιοξειδωτική τους ικανότητα είναι δεδομένη αλλά πολλαπλασιάζεται όταν τα καταναλώνουμε με μέτρο, μαζί με άλλα τρόφιμα που είναι πλούσια σε τέτοια συστατικά.
  • Όταν υπόκεινται σε παρατεταμένο βράσιμο, υψηλές θερμοκρασίες μαγειρέματος, και μάλιστα σε πολύ νερό, έχουμε σημαντική μείωση όλων των πολύτιμων συστατικών τους.
  • Διακρίνονται σε οικογένειες, όπως τα κολοκυνθώδη, λειλιώδη, σκιαδανθή, σολανώδη, σταυρανθή, συνθετώδη, χηνοποδιώδη, ψυχανθή κ.λπ.

  • Τα κολοκυνθώδη (διάφορα είδη κολοκυθιών, αγγούρια κ.λπ.) χαρακτηρίζονται από την υψηλή περιεκτικότητα νερού. Είναι ιδανικά για διαιτητικά προγράμματα, με διουρητικές, προστατευτικές (γήρας, καρκίνοι, υπέρταση κ.ά.) και καλλυντικές ιδιότητες.
  • Τα λειλιώδη (κρεμμύδια, σκόρδα, πράσα, σπαράγγια κ.λπ.), με πιο χαρακτηριστική την περιεκτικότητά τους στα ισχυρά αντιοξειδωτικά σουλφίδια. Φαίνεται να βοηθούν στο κυκλοφορικό, ανοσοποιητικό, αναπνευστικό, γαστρεντερικό και κατά των φλεγμονών.
  • Τα σκιαδανθή (άνηθος, καρότα, μαϊντανός, μάραθο, σέλινο κ.λπ.) με ιδιαίτερα μεγάλη περιεκτικότητα σε αντιοξειδωτικά καροτενοειδή που θεωρούνται η πρώτη γραμμή άμυνας για παθήσεις όπως καρκίνοι προερχόμενοι από υπεριώδη ακτινοβολία κ.λπ.
  • Τα σολανώδη (ντομάτες, πιπεριές, μελιτζάνες κ.λπ.) με περιεκτικότητα σε ιδιαίτερα σημαντικά αντιοξειδωτικά όπως το λυκοπένιο (καροτενοειδές), το αλκαλοειδές καψαϊκίνη και βιταμίνη C, που προστατεύουν από καρκίνους, το καρδιαγγειακό κ.λπ.
  • Τα σταυρανθή (λάχανα, μπρόκολα, κουνουπίδια, ρέβες, ραπανάκια κ.λπ.) που έχουν τα πολύτιμα οργανοθειϊκά γλυκοζινολικά αντιοξειδωτικά και άλλα στοιχεία με σημαντικές προστατευτικές ιδιότητες έναντι καρκίνων και άλλων ασθενειών.
  • Τα συνθετώδη (αγκινάρες, μαρούλια, αντίδια, ραδίκια κ.λπ.) περιέχουν χλωροφύλλη, λουτεΐνη (καροτενοειδές), ινουλίνη (πρεβιοτικό), πικρές τερπενοειδείς ουσίες, που δίνουν διούρηση και βοήθεια ενάντια σε δυσκοιλιότητα, χοληστερόλη και κάποιους καρκίνους.
  • Τα χηνοποδιώδη (σπανάκια, παντζάρια, βλίτα, σέσκουλα κ.λπ.) χαρακτηρίζονται ως τονωτικά για κουρασμένους, οι φυτικές τους ίνες ευνοούν τη καλή λειτουργία του εντέρου, τα καροτενοειδή και οι σαπωνίνες βοηθούν ενάντια σε καρκίνους κ.λπ.

  • Εκτός όμως από τα ευρέως χρησιμοποιούμενα λαχανικά, υπάρχουν και άλλα που σε γενικές γραμμές καταναλώνονται λιγότερο, που ωστόσο έχουν κι’ αυτά σημαντικές ιδιότητες. Τέτοια είναι τα διάφορα προστιθέμενα για γεύση (φρέσκα κυρίως) λαχανικά, τα διάφορα χόρτα, τα μανιτάρια, τα φύκη, τα λαχανικά κατσαρόλας κ.λπ.
  • Εκτός από τις θετικές για την υγεία μας επιπτώσεις, μπορεί να υπάρξουν και δυσμενείς κυρίως σε ανθρώπους με προβλήματα υγείας, όπως με ασθένειες του εντέρου (λόγω των φυτικών ινών), του θυρεοειδούς (λόγω της δυσαπορρόφησης ιωδίου που μπορεί να προέλθει από ωμά σταυρανθή), αλλεργιών (π.χ. στις ντομάτες εξαιτίας των λεκτινών) κ.ά.


Διασκευασμένο απόσπασμα από το βιβλίο μας «ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΙ ΘΗΣΑΥΡΟΙ».

 

ΤΣΙΛΙΜΙΓΚΑΚΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ
Διαιτολόγος-Συγγραφέας Διαιτολογικών Βιβλίων