Έχει αποδειχθεί πως σχεδόν όλοι οι άνθρωποι, προσπαθώντας να επιβιώσουν μέσα στα πολλά προβλήματα της καθημερινότητας, δημιουργούν συγκεκριμένους ατομικούς μηχανισμούς άμυνας – υπεκφυγής, χωρίς φυσικά να τα επιλύουν αλλά μόνο να τα καλύπτουν, με επίπτωση και στα κιλά, «γεμίζοντας» τα κενά τους με επιβαρυντικά φαγητά, ποτά ή εθισμούς. Αυτοί οι μηχανισμοί είναι:

• Ακύρωση–ανατροπή. Προσπαθούμε να ακυρώσουμε μια κατάσταση, κάνοντας κάτι που θεωρούμε ότι το εξουδετερώνει. Π.χ. «με τα λιπαρά που τρως, θα πάθεις καρδιαγγειακά». «Χτύπα ξύλο» παιδάκι μου!

• Αντιδραστικός μηχανισμός. Όταν υιοθετούμε την αντίθετη τάση απ’ αυτήν που θέλουμε. Π.χ. ενώ αγαπούμε κάποιον, βγάζουμε προς τα έξω μίσος κι εκδίκηση.

• Απώθηση. Απομακρύνουμε από το συνειδητό μας ότι είναι αντίθετο με τους ηθικούς κώδικες. Π.χ. κορίτσια που απωθούν το φθόνο που νιώθουν για την όμορφη μητέρα τους.

• Άρνηση. Αρνιόμαστε ολικά ή μερικά την ύπαρξη ή την αμετάκλητη έκβαση συμβάντων. Π.χ. «λυπούμαστε για το παιδί σας, το συλλάβαμε με ναρκωτικά. Αποκλείεται, προσπαθείτε να το μπλέξετε...»

• Εκλογίκευση. Προβάλλουμε αληθοφανείς δικαιολογίες γι’ αυτά που δεν μπορέσαμε να πετύχουμε. Είναι αυτό που λέει ο λαός μας: «όσα δεν φτάνει η αλεπού, τα κάνει κρεμαστάρια».

• Μετάθεση–μετατόπιση. Όσα δεν τολμούμε να πούμε σε κάποιον και ξεσπάμε σε οικεία πρόσωπα. Π.χ. επειδή δεν μπορούμε να μιλήσουμε άσχημα στον προϊστάμενό μας στη δουλειά, ξεσπάμε στο σύντροφό μας.

• Μετουσίωση–υποκατάσταση. Όταν μετουσιώνουμε την αρνητική ενέργεια σε δραστηριότητες. Π.χ. κάνουμε γυμναστική, πέρα από τις δυνάμεις μας, προκειμένου να ξεχαστούμε, τρώμε βουλιμικά κλπ…

• Παλινδρόμηση. Προσπαθούμε να γυρνάμε σε ήρεμες εποχές – περιόδους. Π.χ. σε δύσκολες καταστάσεις παιδιαρίζουμε, προκειμένου να μας συμπαθήσουν και να αισθανθούμε πιο ασφαλείς.

• Προβολή. Αποδίδουμε τις δικές μας σκέψεις–πράξεις σε άλλους. Π.χ. βρίσκουμε κάποιο «μαύρο πρόβατο» και προσπαθούμε να πείσουμε τους πάντες (και τον εαυτό μας) ότι εκείνο μας δημιουργεί τα προβλήματα.

• Ταυτοποίηση. Υιοθετούμε χαρακτηριστικά πραγματικών ή και φανταστικών ατόμων και ομάδων που θαυμάζουμε ή έχουν ευρύτερη αποδοχή, προσπαθώντας να κερδίσουμε αίσθημα αυξημένης αξίας. Π.χ. άτομα χωρίς προσωπικότητα που γίνονται οπαδοί ομάδων, κομμάτων κ.λπ.

Θα προσέθετα και άλλες  δύο, που είναι οι πιο έντονες και αυτές που επηρεάζουν ευθέως τις ορμόνες των επινεφριδίων. Την ευθεία επίθεση που ενισχύεται από τις ορμόνες του φλοιού των επινεφριδίων (αδρεναλίνη, νοραδρεναλίνη) και την καταπίεση που ενεργοποιεί τις ορμόνες του μυελού των επινεφριδίων (κορτιζόλη, αλδοστερόνη).

Οι ψυχοθεραπευτές καθηγητές Νέστορος & Βαλιανάτου αναφέρουν ότι: «οι μηχανισμοί είναι ασυνείδητοι (εκτός από τη καταπίεση και την εκλογίκευση) και διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα». Άρα δεν είναι και η πιο ιδανική αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Υπάρχει συνεπώς κι άλλη μία. Η ορθή αντιμετώπιση, που σαφέστατα είναι συνειδητή κι έχει να κάνει είτε με θεραπευτική επεξεργασία είτε με το επίπεδο καλλιέργειας και επίγνωσης που διαθέτει ο «αμυνόμενος».

Αυτή πιστεύω είναι η κορυφαία και το ζητούμενο απ’ όλους μας, όταν βρεθούμε σε τέτοιες δύσκολες καταστάσεις, σε οποιαδήποτε στιγμή του βίου μας. Εννοείται ωστόσο πως τα πράγματα δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατα. Σίγουρα θα εμπλακούμε σε κάποιους από  τους μηχανισμούς που αναφέραμε, ωστόσο όλοι οφείλουμε (τουλάχιστον κάποια στιγμή) να τείνουμε προς την ορθή αντιμετώπιση, η οποία αποτελεί και στοιχείο αρετής του καλλιεργημένου ανθρώπου.


ΜΙΧΑΛΗΣ ΤΣΙΛΙΜΙΓΚΑΚΗΣ

Διαιτολόγος